Kinh Thánh—Quyển Sách Từ Đức Chúa Trời

     
Trang ChínhHomeKinh ThánhGây Dựng trọng tâm LinhThần HọcTham KhảoTìm đọc Tin LànhChứng ĐạoThư ViệnThánh NhạcXem VideoBản vật dụng

*
Vì ai mong mỏi cứu sự sống mình thì đã mất, còn ai vị cớ ta mà mất sự sống mình thì sẽ được lại.

Bạn đang xem: Kinh thánh—quyển sách từ đức chúa trời

Ma-thi-ơ 16:25

*




Bạn sẽ ở: trang chủ tìm hiểu thêm Cơ Đốc tự Điển tởm Thánh ghê Thánh

Kinh Thánh The Bible. La Bible.

I. Ghê Thánh là gì?

Tên nầy chỉ về một cuốn sách thánh gồm có Cựu Ước cùng Tân Ước mà lại Hội Thánh Đấng Christ gần như công nhận với dùng. Những tôn giáo khác ví như Zoroastre, Hindouisme, Bouddhisme, Islamisme, từng một tôn giáo có bộ sách thánh riêng của mình, bao gồm khi hotline là "Kinh". Fan Do-thái chỉ công nhận Cựu Ước là ghê Thánh, Tín đồ vật Đấng Christ thêm Tân Ước nữa. Ghê Thánh là phần nhiều sách chép những sự khải thị của Đức Chúa Trời về Ngài cùng ý chỉ Ngài đến loài người trong số đời cùng thời đại tiếp đến nhau (Ê-phê-sô 1:8-10; 3:5-9; Cô-lô-se 1:25-26; Hê-bơ-rơ 1:1-2), mang đến nỗi sự khải thị nắm kết bởi sự giáng sinh và quá trình của nhỏ Ngài và phục vụ của Đức Thánh Linh. Vì chưng đó, kinh Thánh khác hẳn với các bộ khiếp khác trong nạm gian. Những Kinh đó không có sự duy nhứt, chỉ thu lại phần đa tài liệu khác nhau, không tồn tại thứ tự, không có một đại ý rõ ràng. Ấy vì không có sự khải thị cùng sự hành vi của Chúa nhằm đạt đến mục tiêu theo trang bị tự tự lúc bắt đầu cho mang lại cuối cùng. Trái lại, gớm Thánh là một bộ sách tất cả sự khải thị của Chúa, với tỏ ra cụ thể mục đích Ngài. Tuy ghê Thánh gồm phần lớn khác nhau, dẫu vậy mỗi phần đều là 1 trong bằng chứng tỏ ra sự tuyệt nhất của kinh Thánh.

II. Các tên cùng ý nghĩa.--Theo nguyên văn Hy-lạp, gớm Thánh là Biblia (từ biblos có nghĩa là phần vào của vỏ cây papyrus), ý nghĩa sâu sắc là "các sách" và được chép như vậy trong Đa-ni-ên 9:2 (Septante: Tà biblia có nghĩa là các sách). Vào Apocryphe, cũng chép là "các sách thánh". Vào Hội Thánh đầu tiên, ấy chỉ về Cựu Ước với trong cầm kỷ đồ vật IV Jérôme call là Bibliothéca Divina. Có người tin rằng Jean Chrysostome là trưởng lão tại thành Constantinople (398-404 S.C.), là fan thứ nhứt dùng chữ "Tà biblia" đó để chỉ về "các sách thánh". Đến nạm kỷ XIII, thì "Tà biblia" (số nhiều) trở nên "biblia" (số một) tức là các sách thánh trở bắt buộc Kinh Thánh.

Vì thời gian đó chỉ gồm Cựu Ước buộc phải trong Tân Ước không có một thương hiệu chỉ cả Tân Cựu Ước. Tuy vậy theo 2Phi-e-rơ 3:16, các thơ tín của Phao-lô ngoài ra được gộp lại trong danh từ tởm Thánh. Dầu trong bản quốc ngữ bao gồm chép về việc Chúa và các Sứ vật dụng Kinh Thánh, tuy nhiên ấy chỉ về Cựu Ước nhưng mà thôi. Theo Lu-ca 24:44 ta thấy tín đồ Do-thái phân tách Cựu Ước có tác dụng "luật pháp Môi-se, các sách tiên tri cùng những Thi-thiên"; theo Ma-thi-ơ 5:17 thì chia ra "luật pháp xuất xắc là lời tiên tri", với theo Giăng 10:34, 1Cô-rinh-tô 14:21, v.v..., thì chỉ gọi thông thường là hình thức pháp. Cũng xem các tên khác dùng trong Rô-ma 3:2 so Công vụ 7:38; Hê-bơ-rơ 5:12; 2Phi-e-rơ 4:11.

III. Bí quyết sắp đặt các sách thánh đang thu lại cùng được công nhận như thế, thì tự nhiên phải bắt buộc sắp xếp theo thiết bị tự. Vậy Cựu Ước theo phiên bản tiếng Hê-bơ-rơ có tía phần: 1. Các sách hình thức pháp, ấy có lại năm sách: Sáng nạm ký, Xuất Ê-díp-tô ký, Lê-vi ký, dân sinh ký cùng Phục truyền mức sử dụng lệ ký, những sách này lúc nào cũng giữ vị thế chắc đã tất cả từ lúc ban đầu vì là phần cổ nhứt có quyền rộng cả. Bạn Hê-bơ-rơ hay lấy chữ cái hoặc chữ quan trọng đặc biệt trong câu đầu để đưa ra quyết định đầu đề của sách. Trong phiên bản Septante, tất cả ý chọn đầu đề chỉ về đề mục của mỗi sách.

2. Phần thiết bị nhì sắp đặt lối khác ví như sau nầy:

a) Sách cũ: Giô-suê, những quan xét; I, IISa ; I, II những vua.

b) Sách sau: Tiên tri lớn gồm Ê-sai, Giê-rê-mi, Ê-xê-chi-ên; tiên tri nhỏ có mười hai sách. Rất nhiều đầu đề theo bạn dạng Hê-bơ-rơ hiệp với gớm Thánh quốc ngữ.

3. Sau đến một vài sách mà fan Do-thái gọi là Cethubim, bao gồm có những sách còn sót lại trong Cựu Ước Hê-bơ-rơ, sắp đặt theo máy tự sau:

a) Thi-thiên, Châm Ngôn, Gióp.

b) Nhã Ca, Ru-tơ, Ca thương, Truyền đạo, Ê-xơ-tê, gồm năm cuốn.

c) Đa-ni-ên, E-xơ-ra, Nê-hê-mi, I Sử ký, II Sử ký.

Trong kế hoạch sử, về lối sắp đến đặt các sách vào Tân Ước có khác nhau, song điều này hữu dụng vì nó khác nhau về sự phân biệt và tư tưởng. Tứ sách Tin lành cùng Công vụ những sứ thiết bị vẫn đứng đầu, cũng giống như sách Ngũ ghê trong Cựu Ước. Sách Công vụ các sứ thiết bị đứng giữa, cùng ở sau bốn sách Tin lành cùng trước mọi thơ tín, ấy là sự sắp để tự nhiên. Song tiếp nối nhiều sự không giống nhau. Theo ba bản cổ là Alexandrinus, Vaticanus, cùng Ephraemi, thì đặt những thơ tín bình thường trước thơ tín của Phao-lô, ấy là sự đặc biệt của Đông Giáo hội. Ngược lại theo Jérôme, Augustin và các người tiếp đến thì Tây Giáo hội lại đặt những thơ tín Phao-lô trước những thơ tín chung. Sách Khải Huyền vì có những tài liệu đặc biệt, đề nghị giữ một địa chỉ riêng sinh sống cuối phần Tân Ước.

IV. Cách chia đoạn cùng câu.--1. Về bản Hê-bơ-rơ trong Cựu Ước. Nếu không tồn tại một biện pháp chia rõ rệt, thật nặng nề để gọi họ cần sử dụng sách Cựu Ước lúc có tác dụng lễ như thế nào. Song theo các lời bằng chứng trong Mác 12:26; Lu-ca 20:37; Rô-ma 11:2 cùng Công vụ 8:32 thì trong đời Cựu Ước dân sự biết khác nhau vài phần Cựu Ước vì chưng những nhan đề lấy từ hầu như đề mục vào phần đó. Cũng vậy, theo Lu-ca 4:17; Công vụ 13:15; 15:21; 2Cô-rinh-tô 3:14 biết có một trong những bài học tập nữa. Sách Talmud phân tách theo sau đây: trước hết điều khoản chia làm 54 Parshioth (tức phần) để sở hữu bài học cho từng ngày Sa-bát vào niên kế hoạch của tín đồ Do-thái. Cũng lúc đó tất cả chia phần lớn phần nhỏ hơn nữa. Về các sách tiên tri trước cùng sau thì ko chia phần đa nhau cùng cũng dùng gần như danh từ không giống nhau; tên mỗi phần là Haphtaroth.

Theo lời truyền khẩu, bí quyết chia kinh Thánh Hê-bơ-rơ có tác động đến cách sắp xếp Kinh Thánh như đã có ngày nay, đó là phân tách những phần lớn thành câu (tức Pésukim). Hình như những câu nầy không cần sử dụng đến cho đến chừng cố gắng kỷ thứ IX S.C. Khi các nhà uyên bác Do-thái (Masoretes) sửa lại sách Talmud. Những bài toán quan hệ bắt buộc còn nói đến về sự phân tách Cựu Ước ra từng câu là: Stephens sử dụng theo khi xuất bạn dạng Vulgate mình năm 1555 S.C., và Frellon năm 1556 cũng vậy; sau đây dùng trong phiên bản tiếng Anh, lần thiết bị nhứt vào năm 1560 S.C. Và trong phiên bản tiếng Anh Authorized Version, vào khoảng thời gian 1611 S.C..

2. Tân Ước chia ra thành từng đoạn là vì Hugh de St. Cher nắm cho những phiên bản mà trước sẽ dùng; là một trong những lần xuất phiên bản Vulgate đầu tiên, sau Coverdale sử dụng trong ghê Thánh giờ Anh, từ kia trở bắt buộc phổ thông. Về sự chia Tân Ước ra từng câu, vì không có một chủng loại mực chuẩn, buộc phải phải theo ý riêng của các nhà in cùng xuất bản. Do vậy, nhờ vào hai ông Stephens với Vulgate dùng trong khi xuất phiên bản Tân Ước Hy-lạp rồi dần sau đây ai nấy số đông công nhận theo lối chia ra từng câu đó. Trong lời tiểu dẫn của sách Concordance mà lại Henry Stephens xuất bạn dạng 1594 bao gồm nói rõ về nền tảng gốc rễ sự phân chia nầy. Các bước này sẽ hoàn tất trong khi đi con đường từ Paris mang đến Lyons. Có không ít người tưởng chính vì như thế không được công nhận, tuy vậy khi vừa thấy thì bạn ta thảy phần nhiều công nhận. Thứ 1 xuất bạn dạng với sự phân tách câu chính là 1551 S.C.. Gồm dùng trong những lúc in kinh Thánh Anh trên Genève vào năm 1560 S.C. Với từ đó trở đi được công nhận, trừ ra một vài chỗ đổi khác nhỏ, không đáng chú ý và phần nhiều được mọi người đồng ý.

Chú ý.-- Cũng nên xem những bài "Cựu Ước" "Tân Ước" cùng Masorètes, với mấy bài theo sau bao gồm đầu đề khiếp Thánh.

Các bạn dạng cổ còn lại của khiếp Thánh, Anciens Manuscrits.-- do Kinh Thánh không thể lại một nguyên bản nào, chỉ tra cứu được bạn dạng cổ sao nhưng thôi, đề nghị các bản đó có mức giá trị như nguyên bản, cơ mà được giữ rất cẩn trọng trong hầu hết viện bảo tàng. Nên nhớ nguyên bạn dạng rất cổ của phần sản phẩm nhứt Cựu Ước là chép độ 3.350 năm cùng phần sau cùng Tân Ước chép ngừng độ 1.800 năm về trước. Kiên cố Chúa cấm đoán để lại một tờ hoặc cuốn như thế nào của nguyên bản, e lắm cớ vấp phạm cho những người ta bái lạy. Sau đây xin nói đến mấy bạn dạng cổ sao rất nổi tiếng còn lại.

1. Sinaiticus.-- phiên bản nầy của Tischendorf kiếm tìm ra vào năm 1859, vào nhà loại Thánh Catherine trên núi Si-na-i. Ấy thuộc cầm cố kỷ máy IV. Hình như vào năm 1844, Tischendorf mang lại thăm nhà cái này, ông nhìn thấy có một chiếc giỏ đựng giấy cũ dùng để làm mồi lửa. Ông thấy một tờ của bản Septante, tuy vậy người ta chỉ được cho phép lấy đi 40 tờ. Mãi 15 năm sau, ông trở lại nhờ hoàng đế Nga trợ giúp mới mang được vớ cả. Bao gồm Cựu Ước bởi tiếng Hy-lạp với cả Tân Ước viết rất cẩn thận trên da của 100 bé linh dương. Bây chừ giữ trên viện kho lưu trữ bảo tàng Luân đôn. Bạn ta bao gồm xuất bản làm tư cuốn giống hệt như thế vào khoảng thời gian 1867. Có bạn nói ấy là phiên bản cổ nhứt còn lại.

2. Vaticanus.-- bản nầy để ở thư viện tại thành La-mã, bởi vì Giáo hoàng Nicolas V tìm được vào năm 1447-55, thuộc cụ kỷ IV. Bản này gồm phần nhiều Cựu Ước, chỉ thiếu thốn 46 đoạn sáng sủa thế cam kết và Thi Thiên 105 - 137, còn Tân Ước thì chỉ đến thơ Hê-bơ-rơ 9:14 với một thơ sau với sách Apocryphe. Cuối sách Mác, chép 16:9-19 không tồn tại trong hai bạn dạng Hy-lạp khôn xiết cổ. Không còn cả chép trên 700 tờ domain authority bò nhỏ độ 30 cm, vuông vắn với được đóng góp thành sách. Năm 1857 tất cả xuất bạn dạng làm 5 cuốn, và đúng như sách thường xuyên năm 1867.

3. Alexandrinus.-- bản nầy vì chưng Cyril, trưởng lão thành Constantinople, dâng cho Charles đệ I vào khoảng thời gian 1627, thuộc rứa kỷ V. Bao gồm cả Cựu Ước bởi tiếng Hy-lạp, chỉ thiếu thốn 10 tờ, và Tân Ước thiếu Ma-thi-ơ 1:25:1-; Giăng 6:50-8:32; 2Cô-rinh-tô 4:13-12:4. Hiện giữ ở bảo tàng tại Luân-đôn (Anh). Tất cả xuất bạn dạng đúng như thế vào năm 1879, với như thường 1860 cùng 1864. Ấy là phiên bản cổ thứ cha còn lại.

Còn ba bạn dạng khác viết và một lối chữ hoa tròn như ba bạn dạng kể trên là:

a) Éphraemi, trên thư viện Paris. Vày muốn tiết kiệm chi phí da, người ta tẩy đi cùng viết đè lên trên bài xích của Thánh Éphraem, một giáo phụ của Sy-ri. Tuy vậy, chữ viết trước vẫn còn đó lờ mờ, 200 năm ngoái đây, nhờ vào một máy thuốc làm rõ chữ fan ta thấy có phần nhiều Tân Cựu Ước được viết trên tấm da đó.

b) Bazae, bản nầy chép giờ đồng hồ Hy-lạp, với La-tinh đối ngang nhau, duy trì trong trường đại học Cambridge nước Anh. Bạn dạng này bởi Théodore de Bèze, chúng ta của Jean Calvin, đưa ra năm 1560 vào nhà loại Thánh Irénée, trên Lyons. Trong đó có 4 sách Tin lành, sách Công vụ các sứ đồ, và mấy phía bên trong thơ tín Giăng. Dầu gồm thêm nhiều câu không có giá trị nhưng có lẽ trong số đông câu đó tất cả lời phán và việc làm của Chúa như kể tới trong Giăng 21:25.

c) Claromontanus, thuộc gắng kỷ VI, nhằm tại Paris.

Khi sửa soạn bản "Authorized Version" bởi tiếng Anh, thì chưa kiếm được ba bản cổ nhứt; tuy vậy ba bản cổ này được sử dụng đến khi sửa soạn "Revised Version". Xung quanh những bạn dạng kể trên còn tồn tại độ 4.000 phần không giống cũng dùng để so sánh mà biết đúng nguyên bản Tân Cựu Ước. Phần nhiều bản đồ nầy chép trên domain authority chiên, dê, v.v, bởi vì lúc đó chưa phát minh ra nghề in, toàn bộ đều viết tay và không đóng thành sách như ngày nay, yêu cầu phải cuốn giỏi xếp lại.

Kinh Thánh, các bản Cựu Ước cùng Tân Ước cổ, Version.--Trong bài xích nầy, khi bàn bạc về các phiên bản Kinh Thánh thời cổ còn cho ngày nay, mặc dù là một trong những phần hay vớ cả, thì hồ hết theo sản phẩm công nghệ tự của những chữ cái (Alphabet).

I. Bạn dạng Arabique.--1. Cựu Ước.

a) Từ bản Hê-bơ-rơ, Saadiah Haggaon là giáo sư đạo Do-thái trong cố gắng kỷ X. Có dịch 1 phần Cựu Ước ra giờ đồng hồ A-rạp (có fan tưởng dịch hết). Phiên bản dịch Ngũ kinh người ta in tại Constaninople 1546 S.C..

b) Từ phiên bản Peshito Syriaque. Ấy là gốc rễ của bản Arabique in bởi hai sản phẩm tiếng của những sách những quan xét, Ru-tơ, Sa-mu-ên, Các-vua và Nê-hê-mi.

c) Từ bạn dạng Septante. Ấy là bạn dạng bằng hai lắp thêm tiếng của những sách Cựu Ước sót lại không nhắc ở trên.

2. Tân Ước.

a) bản bốn sách Tin lành, editio princeps, từ bỏ thành La-mã, 1590-91.

b) bản Erpen Arabique, là cả Tân Ước mà Erpen tại Leyden (Hà lan), xuất phiên bản 1616, đem từ bạn dạng thuộc vậy kỷ XIII tuyệt XIX S.C..

c) phiên bản Arabique từ Paris bởi hai sản phẩm tiếng 1645.

d) phiên bản Arabique Carshuni (tức bằng văn bản Sy-ri), là Tân Ước bởi tiếng Syriaque và Arabique xuất phiên bản tại La-mã vào năm 1703 S.C..

Xem thêm: Một Số Thuốc Chữa Thiếu Máu Uống Thuốc Gì Để Nhanh Chóng 'Đẩy Lùi' Bệnh

II. Bạn dạng Arménienne.--Trước cầm cố kỷ V, fan Arménien dùng chữ cái Syriaque; tuy vậy khi đó chữ Arménien mới lộ diện nhờ Miesrob. Thời hạn sau, fan ta bước đầu dịch các bản Syriaque ra giờ đồng hồ Arménien. Miesrob cùng mấy chúng ta là Josèphe và Eznak bước đầu dịch sách Châm Ngôn rồi dịch cả Cựu Ước; và vị không có phiên bản Hy-lạp thì dùng bạn dạng Syriaque để dịch Tân Ước. Song năm 431, Josèphe và Eznak từ bỏ Công giáo họp báo hội nghị tại Ê-phê-sô có đem một phiên bản tiếng Hy-lạp về, thì Miesrob với Issac, tổ phụ Hội Thánh Arménienne, bỏ những sách đã dịch trước đó cùng dùng bản Hy-lạp nhằm dịch lần nữa. Vậy, nhờ vào giám mục Oscan tuyệt Uscan của Hội Thánh Arménienne, khiếp Thánh Tân Cựu Ước bằng tiếng Arménienne mới in cùng xuất bản lần lắp thêm nhứt trên Amsterdam vào năm1666 S.C..

III. Phiên bản Chaldéenne.--Bản này thường hotline là Targum, hoặc đúng hơn call là phiên bản Aramaique của Cựu Ước. Lần trang bị nhứt trong gớm Thánh khuyên "phải hiểu sách luật pháp trước cả Y-sơ-ra-ên... Nào bạn nam, người nữ, nào con em mình và khách hàng lạ" trong ngày lễ hội Lều tạm, để khuyên bảo họ cùng giúp họ có tác dụng theo, vấn đề đó được chép trong Phục truyền 31:10-13. Giữa những việc thứ nhất của E-xơ-ra lúc lập lại tôn giáo cách nay đã lâu và sự bái lạy Chúa thông thường là bài toán đọc sách quy định Môi-se mà lại Đức Giê-hô-va sẽ truyền dạy mang đến Y-sơ-ra-ên "trước mặt hội chúng, fan nam và nữ" (Nê-hê-mi 8:1-8). Theo lời truyền khẩu, E-xơ-ra với mấy người học giả lừng danh đều lập một đoàn thể lo về tôn giáo và thiết yếu trị, team này có tên gọi là Grande Synagogue hoặc bạn thuộc Hội lớn, gồm nhiệm vụ tiếp tục nhóm họp dân sự trong ngày giờ nhứt định mà lại đọc chung những sách Thánh; việc này trở đề nghị một thói quen mang lại nỗi về sau ai nấy đều tin là chủ yếu Môi-se sẽ khởi xướng. Rồi sau, bọn họ cũng bài viết liên quan các sách tiên tri (trong vài ba thành Ba-by-lôn có tham khảo thêm các sách Văn thơ nữa). Dầu họ rất có thể làm một việc lớn là lập lại tôn giáo và xây Đền thờ máy hai cho một vài ít fan Do-thái bị đày về, cơ mà theo lời truyền khẩu toàn là tín đồ hạ lưu, nghèo, dốt, v.v... Nhằm lập trên chỗ hư nát của thành Si-ôn một dân tộc quan trọng đặc biệt và vững vàng vàng, nhưng bao gồm một điều chúng ta không làm cho được, tức là lập lại giờ Hê-bơ-rơ như vốn có.

Vì những người Do-thái tự Ba-by-lôn về xứ mình không hay nói tiếng Hê-bơ-rơ nữa, đề xuất họ không đọc những sách thánh được, nhưng lại nếu dịch ra bằng tiếng Chaldéenne hoặc tiếng Aramaique thì có lẽ ai nấy đều hoàn toàn có thể đọc được. Vả lại, dịch đúng cũng chưa đủ, nên rất cần phải thêm giải thuật nghĩa hầu hết đoạn khó và buổi tối nghĩa. Vậy, bạn dạng Cựu Ước đã có dịch với thêm giải mã nghĩa được gọi là Targum. Trong tương lai sanh ra một ban (người ở trong ban đó điện thoại tư vấn là Meturgeman) có nhiệm vụ giải nghĩa sách Targum đó, nhưng mà bị gò bó phải giải nghĩa theo đầy đủ điều lệ định sẵn. Vì chưng hay lợi dụng chức câu hỏi mà rước tiền, những người Meturgeman không được dân sự kính trọng mấy. Sau mấy cụ kỷ bởi vì miệng truyền lại, bọn họ bị ép phải chép cả pháp luật theo truyền khẩu, và cũng trở nên ép buộc phải biên phần đa Targums cùng với mấy phần Cựu Ước nữa. Do sự thêm giảm lời Chúa bởi fan không tài giỏi hoặc không xứng đáng, phải phải quăng quật Targums chỉ bởi vì miệng truyền lại.

Trước khi nói tới Targums, rất cần được nói về Midrash cơ mà Targums là 1 phần trong đó. Sau khoản thời gian người Do-thái trường đoản cú Ba-by-lôn về, vị trí trung trung khu để thu hút tư tưởng cùng tôn giáo của họ là các sách thánh được công nhận nhưng Sofeim tức các thầy thuộc về Grande Synagogue sẽ thu lại. Về cơ quan chính phủ và tôn giáo, đầy đủ thầy nầy nhờ vào Ngũ kinh Môi-se chũm quyền chính về giải pháp pháp. Trước hết những thầy đó cần cắt nghĩa đúng các điều vào Ngũ khiếp Môi-se quán triệt hoặc mang lại phép, bởi vì trong đó bao gồm luật cạnh tranh hiểu và dân sự đã quên trong thời hạn làm phu tù ở Ba-by-lôn. Trang bị nhì, để đáp ứng với hồ hết sự đổi mới trong thời kỳ dân sự đã phát triển, các thầy đó cũng lập đông đảo luật không tồn tại chép hoặc không nói đến trong Ngũ kinh. Lối giải nghĩa những Sách Thánh này được gọi là darash. Trong khoảng độ một ngàn năm từ khi bị phu tù, số sách giảng nghĩa đó tạo thêm ngày càng nhiều, cho nỗi không đếm xuể với nó được gọi chung một thương hiệu là Midrash, tức "giải nghĩa". Loại sách này cũng chia thành hai phần: Halachah tức thị chỉ đường đề nghị đi, đó là luật bắt buộc phải tuân theo; và Haggadah tức thị chỉ về các phương pháp ngôn với truyền khẩu, là đều tưởng tượng của con bạn từ Lời Chúa. Công cụ Haggadah không có một quyền hành gì. Hillel, Akiba và Simon B. Gamaliel là nhóm người thứ nhất thu lại những hình thức của Halachah, là những lao lý dự phần về chính trị, phương pháp pháp, tôn giáo, và mọi vấn đề thường nhật của đời sống fan Do-thái, của cá nhân hoặc của dân tộc; dù rằng nó dự phần rất nhỏ dại và không quan hệ nam nữ đến luật pháp Chúa so với người. Tuy vậy việc đó nhờ Jehudah Hannasi trong vắt kỷ trang bị II S.C. Bắt đầu thành công, và điện thoại tư vấn là Mishna.

1. Gần như Targums vốn nhờ miệng truyền lại. Targum được chép trước tiên là của Onkelous về Ngũ kinh, bắt đầu chép trong cố kỷ thiết bị II S.C. Và được thành công đến hết thay kỷ thứ III S.C.. Targum chép nầy ko được nắm cho Targum trước, trái lại còn bị cấm gọi chung. Trong số đó có chép bởi tiếng Chaldée hơi tương đương lối văn của E-xơ-ra cùng Đa-ni-ên, cùng theo nguyên ý khôn cùng đúng cùng rõ để bạn thường có thể hiểu được. Targums sau liên lạc với tởm Thánh.

2. Targum về các sách tiên tri, tức Giô-suê, những quan xét, Sa-mu-ên, Các-vua, Ê-sai, Giê-rê-mi, Ê-xê-chi-ên với 12 sách tiên tri nhỏ, được gọi là Targum của Jonathan Ben Uzziel. Targum nầy kiên cố làm kết thúc độ vào giữa Targum của Onkelos và những Targums theo sau, nhưng giải pháp giải nghĩa và mở rộng thì không nên ý bởi Targum trước nhứt và không tồn tại sự tưởng tượng bằng những Targums sau.

3. Với 4. Đây là Targum của Jonathan Ben Uzziel với của Jerushalmi về Ngũ kinh. Hai Targums nói trên của Onkelos cùng Jonathan về Ngũ khiếp và các sách tiên tri Cựu Ước có dùng các tại Ba-by-lôn giữa thế kỷ III cùng IV S.C. Nên được gọi là Targums của Ba-by-lôn. Còn tồn tại một số Targums khác, dầu ko chép cẩn trọng như nhì Targums trước và bao gồm giữ những sự tưởng tượng của bạn Meturgeman hơn, tuy vậy có chép và dùng tại thiết yếu xứ Giu-đa. Hiện nay chỉ còn lại phần về Ngũ kinh, mấy sách khác cùng mấy tờ còn lại; phần về các sách không giống của Cựu Ước phải nhờ việc trưng dẫn nhưng được biết.

5. Hầu hết Targums của "Josèphe, tín đồ mù" về các sách Văn thơ Cựu Ước. Dầu nhiều người tin thật là do Josèphe soạn, tuy nhiên nếu thiệt vậy, chắn chắn Targums đó còn đến ngày này không nên bởi chính tay người hay môn đồ tín đồ viết, vì chưa hẳn thuộc vắt kỷ đồ vật IV. Có bạn tưởng chép ra độ 1.000 năm S.C..

IV. Phiên bản Égyptienne.-- Có bố thứ:

1. Bằng tiếng Memphitique của miền trung bộ du xứ Ai-cập và tín đồ ta tưởng gồm từ nạm kỷ II. Bảng này hầu như rất đúng với như các tổ phụ Hội Thánh Alexandrie thường dùng. Dầu ngày nay, các tín thiết bị Đấng Christ thường dùng Kinh Thánh bởi tiếng A-rạp, nhưng lại hay đọc bình thường Kinh Thánh bằng tiếng Coptique nầy. Cựu Ước của phiên bản nầy dịch từ bạn dạng Septante.

2. Bằng tiếng Thébaide của miền Thượng du xứ Ai-cập làm cho sau bạn dạng kể trên mà lại không đúng đắn bằng.

3. Bởi một thổ ngữ khác, còn một ít phiên bản gọi là Ammonian được tìm trong các những phiên bản viết tay Bogian cùng được dịch năm 1789 S.C..

V. Bạn dạng Éthiopique.-- vào thay kỷ IV bao gồm hai tín đồ là Frumentius cùng Aedesius, người thành Ty-rơ, bị tóm gọn làm bầy tớ cống hiến cho vua Éthiopie. Nhờ hai fan đó, đạo Tin lành bước đầu được truyền đến dân Éthiopique. Bản Éthiopique mà tín đồ ta dùng thời buổi này là bởi một thổ ngữ cổ Axum. Vì đó, tín đồ ta tưởng là ở trong về thời kỳ những nhà truyền đạo đầu tiên; song khi xét rực rỡ chung của bạn dạng thì không tồn tại căn cứ, với họ đã tin là phiên bản này ở trong về một thời kỳ sau. Cả Tân Cựu Ước của phiên bản này cũng dịch từ giờ đồng hồ Hy-lạp. Đến năm 1513, Potken xuất phiên bản các Thi-thiên bởi tiếng Éthiopie tại La-mã; cùng năm 1548-49 có ba người Á xuất phiên bản cả Tân Ước in tại La-mã. Dillmann ban đầu năm 1853 dịch cả Cựu Ước.

VI. Bản Gothique. Đó là dựa vào công của Ulphilas, ông dịch ra trong nửa phần sau cố gắng kỷ lắp thêm IV, có lẽ dịch từ giờ Hy-lạp. Ulphilas là giám mục Hội Thánh giống như Goths phía Tây, vốn nghỉ ngơi miền cửa ngõ sông Vistule, sau ngơi nghỉ phía Đông phái nam Âu châu. Phiên bản nầy gồm cả kinh Thánh trừ ra những sách Sa-mu-ên và những vua. Ulphilas ko dịch bốn sách đó vì sợ khiến thêm niềm tin chiến tranh, và sợ khuyến khích câu hỏi thờ biểu tượng của bạn Goths. Đến nửa phần sau gắng kỷ trang bị XVI mới biết tại thư viện trong nhà mẫu Werden thuộc miền Westphalie ở bên Đức có bản nầy còn lại. Dẫu vậy chỉ tất cả 188 tờ còn lại trong số 320 tờ mà số đông là ngay gần hết Tân Ước cùng với một ít Cựu Ước. Phiên bản nầy có giá trị lắm: vì chưng nó được viết bằng tiếng Gothique vô cùng hay, nó còn hỗ trợ kỷ niệm về câu hỏi truyền đạo trước tiên cho dân Goths, trong khi dựa vào bạn dạng này, fan ta hoàn toàn có thể so sánh cùng với các bản cổ khác để biết nguyên ý hầu hết từ tất cả trong kinh Thánh.

VII. Phiên bản Hy-lạp của Cựu Ước.--1. Septante.-- bản Hy-lạp nầy dịch từ tởm Thánh tiếng Hê-bơ-rơ, nó lừng danh là dựa vào cổ hơn các bạn dạng khác. Phiên bản nầy được gọi là Septante (LXX), vì gồm bảy mươi fan dịch vào đời Ptolémée Philadelphe, vào trong những năm 285-247 T.C.. Thời gian ấy, nhờ vào Aristobule, một thầy tế lễ Giu-đa vào đời Ptolémée Philometor, cơ mà Clément ở Alexandrie cùng Eusèbe biết rằng: dầu trước đó tất cả mấy phần sử cam kết Hê-bơ-rơ vẫn dịch ra giờ đồng hồ Hy-lạp, nhưng trong đời Ptolémée Philadelphe tất cả Demetrius Phalereus coi sóc việc dịch cả điều khoản Hê-bơ-rơ ra Hy-lạp. Vào thơ của Aristes - một quan liêu hầu vào triều Ptolémée Philadelphe - giữ hộ cho bạn bè mình có kể tới truyện nầy. Dầu ngày nay, tất cả học giả nhận định rằng thơ kia không thật, tuy vậy sử gia Josèphe cũng nói đến nữa. Josèphe thuật lại rằng Demetrius Phalereus, người trông nom tủ sách của Ptolémée Philadelphe ước ao thêm vào số 200.000 bộ sách có bản luật pháp bởi tiếng Hê-bơ-rơ, vì chưng nguyên văn Hê-bơ-rơ không hiểu biết được bắt buộc phải dịch ra tiếng Hy-lạp. Vua đồng ý, và kế tiếp được sự có thể chấp nhận được của Éléazar, thầy cả thượng phẩm trên Giê-ru-sa-lem, cử 72 tín đồ già và có tài thông dịch, mỗi chi phái 6 người để dịch. Tất cả họ mang lại thành Alexandrie, mang theo luật pháp Chúa chép bằng chữ vàng trên các cuốn bởi da. Chúng ta được tiếp đãi tử tế, ở 1 căn nhà im tịnh trên hòn đảo Pharos, trong hải cảng Alexandrie, 72 người đều dịch và chép lại cả quy định Chúa bằng tiếng Hy-lạp. Mọi lời truyền khẩu nầy về nguyên gốc bản Septante có mức giá trị rất lớn, dầu bao hàm tiểu tiết và lối nói hơi cạnh tranh hiểu.

Như vậy, bạn dạng Septante thiệt được dịch trên xứ Ai-cập, cả Ngũ khiếp trong đời Ptolémée Philadelphe cũng vậy, sau từ từ đến các sách khác, và cả Cựu Ước dịch xong xuôi chừng 150 T.C.. Vào mức năm132 T.C.., Jêsus, con của Sirach, có nói đến bạn dạng tiếng Hy-lạp về sách nguyên tắc pháp, những tiên tri và những sách khác. Tất cả lẽ bản này bị sửa thay đổi trong đời họ Macchabées. Xem lối văn không giống nhau và phương pháp dịch thì biết phiên bản nầy có tương đối nhiều người dịch, và quý hiếm không những nhau vì bao gồm chỗ dịch sai. Còn về Ngũ kinh, trừ ra mấy khúc văn thơ như sáng Thế ký 49:1-; Phục truyền 32:1-; 33:1-, thì đấy là phần dịch giỏi nhứt và toàn bộ nội dung cũng giỏi dầu ko dịch từng chữ. Vì những người dân dịch sách Châm Ngôn với sách Gióp thông thuộc lối văn Hy-lạp rộng lối văn tiếng Hê-bơ-rơ; đề xuất họ giữ theo nguyên bản một bí quyết thái quá. Khi dịch Châm Ngôn thì theo 1 bản khác với phiên bản Massore ngày nay. Ý nghĩa chung của những Thi-thiên thì được dịch cách rõ ràng, nhưng các sách tiên tri lại dịch kém. Để dịch sách Giê-rê-mi đề xuất nhờ một bản khác với bạn dạng Massore ngày nay. Sách A-mốt với Ê-xê-chi-ên dịch tương đối và tuy thế sách Ê-sai lại dịch kém. Do Đa-ni-ên dịch kém nhứt nên các tín đồ thứ nhất từ đời Érénée và Hippolyte đã cố bằng bạn dạng dịch của Théodotion.

Đấng Christ cùng những môn đồ vật thường dùng phiên bản Septante; bao gồm khi đề cập đúng từng chữ một, tuy vậy có khi không dùng nhưng mà dịch ngay từ nguyên phiên bản Hê-bơ-rơ. Gồm chừng 350 câu trích từ Cựu Ước trong tư sách Tin lành, sách Công vụ những sứ đồ và các thơ tín, trong những đó chừng 50 câu không giống với bạn dạng Septante, lúc Phi-líp gặp mặt hoạn quan lại Ê-thi-ô-bi thì người nầy sẽ đọc phiên bản Septante (Công vụ 8:30-33).

Bản Septante có cha lần sửa lại quan tiền trọng: một đợt độ 236 S.C., với hai lần trước 311 S.C.. Những người dân sửa là Origène nghỉ ngơi Pha-lê-tin, Lucien sinh hoạt Tiểu A-si với Constantinople, cùng Hésychius ở Ai-cập. Bản thủ thơ Vaticanus của Septante được phần lớn công thừa nhận và khôn xiết đúng với nguyên văn, và dĩ nhiên nhờ bản Septante của Origène sắp xếp Héxapla mình bởi 6 (sáu) cột đối chiếu nguyên văn Hê-bơ-rơ với bốn tiếng khác. Bạn dạng Septante mà lại Lucien sửa lại đã tìm ra và Lagarde sẽ xuất bản. Lucien là một trong những trưởng lão Hội Thánh An-ti-ốt, tuận đạo tại Nicomédia 311 S.C.. Lúc Lucien đối chiếu văn Hy-lạp với văn Hê-bơ-rơ, ông thấy đều xuất sắc nhưng lại không giống với văn trong bản Massore, và tiếp nối ông đang xuất phiên bản một bạn dạng Septante sửa lại. Hésychius là giám mục Hội Thánh Ai-cập tuận đạo độ 310 S.C.. Bạn dạng Septante ông sửa lại đã hết rồi.

2. Phiên bản Hy-lạp khác.-- sau khoản thời gian Giê-ru-sa-lem bị phá 70 S.C., tín đồ Do-thái ko ưa bạn dạng Septante nữa: 1 phần vì tín vật dụng của Đấng Christ đã dựa vào đó để xác minh Chúa Jêsus là Đấng Mê-si, 1 phần vì thấy lối văn kém lưu giữ loát. Vị vậy, trong nắm kỷ đồ vật II, dựa theo những sách thánh đã công nhận của Cựu Ước, người Do-thái dịch ra ba bạn dạng sau:

a) phiên bản dịch thứ nhất của Aquila, sanh truởng ở Pontus với theo đạo Do-thái. Aquila sống trong đời hoàng đế Adrien, và ra quyết định dịch gần cạnh từng chữ bản Kinh Thánh Hê-bơ-rơ để cạnh tranh với phiên bản Septante nhưng tín đồ Đấng Christ dùng truyền đạo. Mặc dù vậy, bạn dạng dịch của Aquila theo giáp từng chữ quá đỗi mang đến nỗi bao gồm chỗ cả người Hê-bơ-rơ và fan Hy-lạp cũng không hiểu biết được.

b) phiên bản dịch thiết bị hai của Théodotion là một trong những người theo đạo Do-thái sinh sống Ê-phê-sô, theo lời Irénée cùng theo Eusèbe cũng là người thuộc phái Ébion, thì tín đồ này tin Đấng Mê-si nhưng mà chối thần tánh của Đấng Christ, tín đồ sống trước 160 S.C. Vày Justin Martyr gồm nói đến. Lúc sửa lại bạn dạng Septante, người tiêu dùng cả nguyên văn Hê-bơ-rơ và bạn dạng dịch của Aquila.

c) bạn dạng dịch lịch sử vẻ vang của Symmachus, là tín đồ Sa-ma-ri theo phái Ébion, bản dịch này ngược với bản của Aquila ở phần dùng nhiều chữ để dịch ra một chữ.

Ngoài ra, có ba bạn dạng khác, vì người sáng tác vô danh nên được gọi là bạn dạng Septante trang bị 5-7, các bản này nhờ vào lối sắp đặt Héxapla của Origène. Origène sắp xếp văn Hê-bơ-rơ với bốn bạn dạng khác tiếng làm sáu cột ngang nhau nhằm so sánh. Trong cột một tín đồ dành riêng rẽ cho bản Hê-bơ-rơ; cột nhì là giờ đồng hồ Hê-bơ-rơ theo chữ Hy-lạp; cột bố là bản dịch của Aquila; cột bốn là của Symmachus; cột năm là bạn dạng Septante; cột sáu là bản Septante sửa lại của Théodotion. Vị cớ sắp đặt như thế nên được gọi là Héxapla. Vào cột năm có bản Septante, phần này Origène có ghi lại riêng phần đa chữ không có trong bạn dạng Hê-bơ-rơ, và khi sửa lại câu văn bằng tiếng Hy lạp, ông vẫn thêm vào phần nhiều chỗ thiếu hụt đó bởi tiếng Hê-bơ-rơ. Ông còn tồn tại dấu để chỉ những chỗ đó, ông dịch những tên theo phong cách đọc Hê-bơ-rơ. Dầu bản nguyên của Origène đang mất, tuy nhiên còn giữ được vài khúc mà các giáo phụ đời sau bao gồm trích lại. Cột cho phiên bản Septante đã xuất bạn dạng riêng và được rất nhiều người cần sử dụng đến... Vào khoảng thời gian 617-18 S.C, Paul là 1 trong những giám mục Hội Thánh Tella vẫn dịch bản đó bằng tiếng Syriaque, nhưng không may vì Origène sửa phiên bản Septante theo văn Hê-bơ-rơ trong thời ông, ấy vì những nhà học giả mong ước được biết bản Hy-lạp như các người dịch trước tiên tại Alexandrie, v.v..., sẽ giúp đỡ mình thấu hiểu hơn nguyên văn Hê-bơ-rơ. Vả lại, các dấu nhưng Origène dùng làm chỉ các chỗ sửa và sản xuất Septante và những chỗ Septante không kiếm được trong nguyên văn Hê-bơ-rơ, những người chép lại sở hữu khi vô ý loại bỏ lại.

Còn tất cả một bạn dạng khác nữa điện thoại tư vấn là Vénéto-Hy-lạp thuộc thế kỷ XIV S.C., nay nhằm trong tủ sách Thánh Mác trên thành Venise. Phiên bản nầy còn tồn tại những sách Ngũ kinh, Châm Ngôn, Truyền đạo, Nhã Ca, Ru-tơ, Ca Thương, với Đa-ni-ên. Trừ Ngũ gớm ra, các sách này được xuất bạn dạng tại Strasbourg, 1784 cùng Ngũ khiếp tại Erlangen, 1790-91.

VIII. Bạn dạng La-tinh.--

1. Bạn dạng La-tinh cổ hoặc phiên bản Bắc Phi.-- bạn dạng La-tinh thông dụng làm việc Bắc-phi vào cuối thế kỷ II S.C.. Tertullien (chết độ 220 S.C.), Cyprien cùng Augustin rất nhiều dùng bạn dạng này. Sách Cựu Ước không dịch tức thì từ phiên bản Hê-bơ-rơ tuy vậy dịch từ phiên bản Hy-lạp.

2. Bạn dạng Itala hoặc bạn dạng Italien.Theo Augustin, bất kể ai biết đầy đủ tiếng Hy-lạp cũng hoàn toàn có thể dịch Tân Ước ra giờ đồng hồ La-tinh. Bản Tân Cựu Ước Bắc Phi dùng ngôn từ địa phương của các tỉnh bé dại nên những người nói giờ La-tinh ngơi nghỉ tại tởm thành La-mã hồ hết không hiểu. Vị vậy, trong cầm cố kỷ IV, bản này được sửa lại ở Ý-đại-lợi nên được gọi là bạn dạng Itala.

3. Bạn dạng Vulgate.Vì phiên bản Itala sửa đi sửa lại mấy lần mang lại nỗi ở đầu cuối thành ra lẫn lộn. Sau đó, vào thời điểm năm 383 S.C., một giáo phụ là Jérôme hoặc Hiéronymus (329-420), là tín đồ có trí thức cao vào thời đó, bao gồm đạo đức cùng sự tin kính tốt. Theo lời thỉnh mong của Damasus, giám mục Hội Thánh tại La-mã, Jérôme bắt đầu sửa lại Tân Ước bởi tiếng La-tinh. Fan so những sách Tin lành cùng với nguyên văn Hy-lạp, vứt những vị trí sai, cung ứng và sửa đổi hầu như chỗ không đúng. Fan cũng sửa hai lần phiên bản Thi-thiên bởi La-tinh cổ dựa vào sự đối chiếu với bản Septante. Ngày nay hai bản nầy gọi là bạn dạng Thi-thiên La-mã và bản Gaule vì bao gồm dùng tại hai nơi nầy.

Năm 387, Jérôme dời địa điểm và cho ở trong một nhà loại tại Bết-lê-hem nhằm sửa lại cả Cựu Ước La-tinh. Trước đó ông bao gồm dựa vào bản Héxapla của Origène nhưng mà sửa lại, song sau nhờ vào nguyên văn Hê-bơ-rơ đối với các phiên bản Hy-lạp sản phẩm nhứt phiên bản Symmachus mà lại ông dịch một bản riêng của mình. Thời điểm thanh niên, Jérôme vẫn học giờ đồng hồ Hê-bơ-rơ, rồi về sau có học thêm vị trí mấy gs Giu-đa làm việc Bết-lê-hem nữa. Năm 392, Jérôme xuất bạn dạng các sách Sa-mu-ên và các Vua với cùng một lời tựa để lý giải rõ vì sao những sách thánh được thừa nhận vào Cựu Ước. Năm 405, Jérôme xuất phiên bản cả Cựu Ước do chính ông dịch. Dầu Jérôme gồm dịch vội vàng hai sách Apocryphe là Tobie với Judith mà lại chính fan cũng không muốn cho một Apocryphe làm sao vào kinh Thánh. Mặc dù vậy, bạn trong đời Jérôme lại sử dụng ông hơn là biết ơn về những việc ông đã làm. Nhưng lại Jérôme rất khó tính, ông không để chổ chính giữa và đáp lại bởi sự khinh dễ dàng của giới trí thức so với kẻ ít học. Tuy nhiên việc ông đang làm chưa phải chỉ cho một đời, mà các đời sau càng hàm ân ông hơn. Phiên bản Vulgate của ông dịch trở yêu cầu Kinh Thánh dùng cho tất cả Tây Giáo hội vào thời trung cổ; và về sau dầu dịch được bằng những thổ ngữ, cơ mà nay vẫn còn đó Kinh Thánh của Giáo hội La-mã.

Khoảng năm 802, hoàng đế Charlemagne nhờ vào Alcuin sửa lại phiên bản Vulgate. Một không bao lâu sau khi nghề in được vạc minh, năm 1455 cuốn sách sản phẩm nhứt được in là bạn dạng Vulgate tiếng La-tinh nầy. Ngày 8 tháng IV 1546, Giáo họp báo hội nghị tại Trente tỏ ý ước ao sửa lại. Nhưng các nhà học trả không để ý về việc sửa nầy. Tuy nhiên đến khi Giáo hoàng Sixtus V lên ngôi, là người dân có tánh cưng cửng quyết, ông luôn thúc giục thì các bước mới bắt đầu, và bao gồm ông cũng dự phần vào bài toán sửa đổi nữa. Vậy, bạn dạng sửa này được xuất bạn dạng trong năm 1590. Một bản khác bởi Giáo hoàng Clément VIII sửa cũng xuất bản 1592; dầu tốt hơn bạn dạng của Giáo hoàng Sixtus V, dẫu vậy không sửa chữa thay thế cho phiên bản đó do nay cả hai bạn dạng còn dùng. Heyse và Tischendorf có nhờ phiên bản của Clément với nhiều phiên bản cổ call là Codex Amiatinus mà sửa soạn Cựu Ước, cùng Tischendort nhờ vào Codex Amiatiuns sửa biên soạn Tân Ước. Khiếp Thánh Vulgate đã gồm một ảnh hưởng rất mập trong sự quyết định dùng các danh từ về thần đạo, và nhứt là của Tây Giáo hội. Thí dụ như chữ Sacramentum nghĩa là "lễ", Justificatio nghĩa là "được xưng công nghĩa", cùng Sanctificatio tức là "sự đề nghị thánh".

IX. Phiên bản Samaritain về Ngũ kinh.-- fan Sa-ma-ri hay dùng một phiên bản sửa của bản Hê-bơ-rơ đang được thừa nhận về qui định Môi-se, bản này viết bởi tiếng Hê-bơ-rơ cổ, thường điện thoại tư vấn là chữ Sa-ma-ri. Nguyên gốc bản Samaritain còn trong khoảng bàn cãi, thường xoay quanh hai ý kiến sau: 1. Bản nầy là bởi tín đồ chi phái vướng lại lúc người Sa-ma-ri tiếp đến mình. Với phần đông lý do:

a) lẽ nào nào tín đồ Sa-ma-ri chịu đựng nhận rước luật của mình từ tay fan Giu-đa sau khi làm phu tù túng trở về, bởi từ trước vẫn đang còn sự ghét ghen giữa hai dân đó.

b) bản luật tín đồ Sa-ma-ri thừa nhận chỉ có Ngũ kinh phổ biến với bản Hê-bơ-rơ công nhận. Nếu tiếp phiên bản đó lúc những sách Văn thơ và tiên tri trong tay tín đồ Giu-đa, chắc đã nhận được hết.

2. Phiên bản nầy là dựa vào Ma-na-se, sau là thầy cả thượng phẩm, đem vào lúc lập địa điểm Thánh riêng biệt của xứ Sa-ma-ri bên trên núi Ga-ri-xim độ 332 T.C., viết bằng tiếng Hê-bơ-rơ cổ thường gọi là chữ Sa-ma-ri.

Bản Samaritain có không ít chỗ khác hẳn với bản Hê-bơ-rơ.

1. Các đoạn cùng chữ trong bạn dạng Hê-bơ-rơ có sự gì trái ý fan Sa-ma-ri về định kỳ sử, hoặc về danh từ dùng cho Đấng tạo ra hóa, bắt buộc họ thay thế sửa chữa lại. Vậy, trong phiên bản Sa-ma-ri không tồn tại chép bạn nào sanh nhỏ đầu lòng sau 150 tuổi nghỉ ngơi trước cơn nước lụt. Song, nếu đề xuất thì giảm 100 tuổi trước, cùng thêm sau khoản thời gian sanh nhỏ đầu lòng. Tất cả sự sửa đổi đặc trưng trong Xuất Ê-díp-tô 12:40, bản quốc ngữ hiểu là: "Vả, thì kiều ngụ của dân Y-sơ-ra-ên (và các tổ phụ làm việc xứ Ca-na-an) trên xứ Ai-cập được 430 năm". Câu sống trong ngoặc 1-1 là câu thêm trong tương lai vào phiên bản Samaritain. Sáng Thế ký 2:2 cũng đổi: "Ngày đồ vật bảy, Đức Chúa Trời làm chấm dứt các công việc Ngài đã làm" gọi thành "Ngày đồ vật sáu Đức Chúa Trời...", chúng ta e rằng sự lặng nghỉ ngày Sa-bát của Chúa không được trọn vẹn.

Xem thêm: Kinh Doanh Ế Ẩm Phải Làm Gì Khi Kinh Doanh Ế Ẩm, Xả Xui Trong Kinh Doanh

2. Vì thiên vị với thần học người Sa-ma-ri về sự giải nghĩa và sự bái phượng riêng rẽ trong xứ, nên có khá nhiều chỗ thay đổi lại. Vị đó, trong bạn dạng Hê-bơ-rơ, chữ Élohim bốn lần chia với cồn từ về đa số, song trong phiên bản Samaritain thì hiệp với hễ từ về đối kháng số (Sáng Thế ký 20:13; 31:53; 35:7; Xuất Ê-díp-tô 22:9). Vả lại, trong phiên bản này, chỗ nào chép Đức Chúa Trời tất cả hình giống tín đồ hoặc có tâm tính loài bạn đều bị xóa sổ hết. Cuối cùng, tất cả sự biến đổi thường xuyên và gắng ý là nghỉ ngơi câu: "Chúa sẽ chọn 1 nơi" thành "Chúa vẫn chọn", một nơi tức là núi Ga-ri-xim ấy chỉ về núi Ga-ri-xim cầm cho Ê-banh chép ở trong Phục truyền 27:4. Vào Xuất Ê-díp-tô ký cũng như trong Phục truyền phép tắc lệ ký, bản Samaritain sau 10 điều răn, còn xen tức thì một câu mang ở Phục truyền 27:2-7; cùng 11:30, tuy vậy đổi thương hiệu "Ê-banh" ra "Ga-ri-xim" (Xem Phục truyền 27:4) và thêm "hướng phía Si-chem" (hết câu Phục truyền 11:30).