Cá Ông Là Cá Gì

     

Đây là nội dung bài viết được tổng hợp từ rất nhiều nguồn tứ liệu nghiên cứu giúp họ hiểu rõ hơn về văn hóa, tín ngưỡng, nhỏ người cũng như tục bái cá ông của ngư dân vùng biển fan Việt

Người Việt xưa vốn sống hầu hết ở miền trung du, sau đó tràn xuống phía dưới đồng bằng. Trồng lúa nước là nghề truyền thống. Chúng ta ít khi vượt biển và có những chuyến hải trình dài ngày. Một số trong những phát hiện nay mới, vừa mới đây cho biết mãi đến nỗ lực kỷ 15, 16 mới gồm có chuyến thuyền buôn việt nam vượt biển khơi đưa gốm Chu Đậu ra mặt ngoài, mặc dù trước đó các vua Lý, nai lưng đã bao gồm cuộc nam chinh bằng đường thủy (người Việt cũng chưa hẳn đánh trận hải chiến nào béo trong lịch sử dân tộc chống giặc nước ngoài xâm). Thanh nhã lúa nước và tập tục, tín ngưỡng gắn thêm với nntt trên vùng trung du cùng châu thổ là văn hóa truyền thống của tín đồ Việt. Xuất phát điểm từ một khía cạnh khác của truyền thuyết về bé rồng con cháu tiên ( 50 tín đồ con xuống hải dương và ko thấy lịch sử hào hùng ghi tiếp) cho biết người Việt đã gắn bó với trung du miền núi rộng là cùng với biển. Suốt một ngàn năm đô hộ của phương Bắc, tín ngưỡng mà người việt tiếp cận được cùng chịu ảnh hưởng cũng chỉ là phần lớn yếu tố liên quan đến nghề nông. đa số yếu tố văn hóa truyền thống biển trong khối hệ thống văn hóa Việt xưa còn mờ nhạt. Trong lúc đó sinh sống phía Namngười chăm đã đặt cơ sở và sản xuất cho bản thân một truyền thống lâu đời đi biển. Kinh tế tài chính biển, văn hóa biển đã để lại dấu ấn sâu sắc trong vượt trình cách tân và phát triển của vùng đất nằm ở vị trí ngã tứ đường giao lưu văn hóa-văn minh. Cũng có thể có một sự thực cần nói đến đó là sự ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa đối với người Việt chủ yếu đi cùng bước chân của kẻ xâm lược, còn người Chăm truyền thống lâu đời đi biển khơi đã chuyển họ cho tới với tiến bộ Ấn Độ…

Từ thời Lý-Trần văn hóa truyền thống Champa bắt đầu có tác động ít những tới Đại Việt biểu lộ qua câu hỏi xây dựng đền rồng tháp bởi lớp tù đọng binh Champa thực hiện. Lý Thánh Tông (1023-1072) đã đưa vị thần bảo trợ vương quốc Champa là Thiên Y A na về thờ làm cho thần bảo trợ đến Đại Việt… nhưng tiếp nối vị thần này đã bị quên lãng trên khu đất Thăng Long. Trung du cùng đồng bằng Bắc Bộ không tồn tại linh khí cho Thiên Y A mãng cầu tồn tại rộng là việc người việt có thật sự kiếm tìm thấy chân thành và ý nghĩa “bảo trợ” của vị thần kia trong đời sống văn hóa truyền thống tinh thần của mình-như trong tương lai chính người việt đã làm trên khu đất Đàng Trong?

Sau đám cưới Huyền Trân Công Chúa (1306) mà sính lễ là nhị châu Ô, Lý và nhất là sau năm 1471, khi Lê Thánh Tông đẩy biên giới về phía phái mạnh tới tận dãy Thạch Bi, người việt đã vào cư trú trên Champa ngày từng nhiều. Trận đánh tranh Trịnh-Nguyễn phân loại Trong-Ngoài rộng 200 năm là quảng thời hạn mà người việt nam trên vùng đất mới đã kiến thiết được phần đông sắc thái văn hóa xứ Đàng Trong.

Lưu dân tín đồ Việt trên phố vào Nam đã phát hiện một hệ thống đối tượng người dùng thờ cúng với thần linh bảo trợ mà họ chưa từng thấy trên quê hương cũ. Trong khi các thần linh Ấn Độ trên đất Champa sụp đổ cùng với bộ máy chính quyền của vương vãi triều tiêu vong thì lưu dân người việt nam tìm thấy sự thân cận của các vị thần dân gian sau những chuyến du ngoạn dài ngày đầy gian lao, gian truân trên biển. Hầu như ý niệm new về các thần linh bảo trợ trên biển đã từ từ thấm vào trọng tâm tư, tình cảm, đời sống tinh thần của lớp lưu dân bắt đầu gắn bó cuộc đời mình dọc duyên hải miền Trung lân cận hành trang tinh thần mà giữ dân người việt mang theo là đầy đủ vị thần thuần nông. Theo thời gian, địa phận sinh cư của người việt không hoàn thành mở rộng lớn về phương Nam, xa dần dần với không gian văn hóa Trung Hoa. Và, vào thời kỳ chia giảm Trịnh-Nguyễn, sẽ định hình văn hóa truyền thống xứ Đàng Trong. Xây dựng quê hương mới ngay trên khu đất Champa xưa trong tình trạng tuyên chiến đối đầu và chia giảm kéo dài, quá trình tiếp biến văn hóa truyền thống (acculturation) theo bước đi xa dần dần về phương phái nam của fan Việt ra mắt như một xu núm tất yếu không những của quy luật phát triển văn hóa hơn nữa bị tác động bởi hoàn cảnh lịch sử đầy vươn lên là động.

Bạn đang xem: Cá ông là cá gì

Tín ngưỡng thờ tự cá ông là một biểu hiện sinh động của quy trình tiếp biến/thụ ứng văn hóa truyền thống của tộc người việt nam trong bối cảnh lịch sử hào hùng ấy…

Tục thờ cúng cá ông (tức cá voi/động vật gồm vú, tên kỹ thuật là balaenus) vốn có bắt đầu từ người Chăm. Nhưng cũng có thể có người lập luận rằng tục bái cá đã có trong tâm địa thức người việt cổ. Vị vậy, tục cúng cá voi sau đây chỉ là sự phát triển của trọng tâm thức đó chứ không phải “vay mượn” của fan Chăm. Cửa hàng chúng tôi cho rằng tín ngưỡng cúng cá hay sử dụng cá làm cho vật phẩm dưng cúng của bạn cổ nói tầm thường và tục thờ tự một một số loại cá voi rõ ràng là hai vấn đề khác nhau, và xác minh rằng tục thờ tự cá ông vẫn tồn tại đến từ bây giờ của người việt là có xuất phát từ tín ngưỡng của người Chăm. Nuốm nhiên, điều đó chỉ được giải quyết và xử lý rốt ráo khi gồm có chứng cớ không đồng ý sự liên hệ thiếu căn cứ giữa ý niệm nguyên thủy về việc gắn bó với con cá nói chung với tục thờ cá voi sau này, tương tự như đưa ra những bằng chứng thuyết phục tục bái cá ông là tín ngưỡng của bạn Chăm, trong quá trình mở khu đất mở nước xuống phương Nam, người việt đã tiếp thu, Việt hóa và cải cách và phát triển nó cho tương xứng với quan niệm và đk của mình. 

*

Sách Ô Châu cận lục của Dương Văn An cho biết thêm vào vào đầu thế kỷ 16, dân chài cửa ngõ Việt vẫn bắt cá voi mắc cạn lúc triều xuống để mang xương của nó làm xà nóc dựng nhà. Lớp lưu giữ dân người việt nam đến Quảng Trị lúc đó chưa hề có ý niệm đó là “ngọc cốt của thần linh”, nên được đem vào khám bái như trong tương lai ngư dân người việt nam đã làm.

Trong hành trình dài tiến dần dần về phương Nam lưu lại dân đã chạm mặt nhiều thường thờ thần sóng biển, thần Po Riyak hóa thân thành cá voi của bạn Chăm mà họ đặt cho cái thương hiệu mới là miếu Long vương vãi (Ông/Long Vương). đa số hiểu biết lúc đầu của lưu giữ dân về ý niệm của bạn Chăm rằng cá voi vốn là hóa hiện tại của thần thân phụ Aih va, thần Sóng hải dương Po Riyak đã rẽ sóng mang đến nâng đỡ thuyền ghe bị lâm nạn, đã đưa người bị nạn vào bờ và chính cá voi (chứ ko phải là 1 trong Long vương vãi trừu tượng) là một trong những thế lực linh thiêng, phù trợ cho những người đi biển lớn đã chuyển lại cho ngư dân một niềm tin. Gắn bó với đại dương khơi muôn trùng những giông bão, ý thức đó của ngư dân được kiểm hội chứng từ những hiện tượng lạ có thật là cá voi cứu vớt người, cứu vãn thuyền lưu lại truyền bên trên vùng khu đất mới… ngư dân Việt hotline đền/miếu cúng cá voi của bản thân bằng cái tên đền/miếu/lăng/dinh ông. Tên gọi đó cụ thể có mối contact với miếu Long vương vãi mà người việt nam đã đặt cho đền cúng thần Sóng biển cả của tín đồ Chăm khi new tới. Do vậy, vào một chừng mực nào đó cũng có thể nói rằng ông cá voi bởi xương bởi thịt bơi lặn trên biển rất gần cận với Long Vương trong tim thức của người Việt.

*

Phương ngữ bao gồm câu nói đến cá ông: “Tại Nam vi thần, trên Bắc vi ngư” (tạiNam là thần, trên Bắc là cá). Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức viết đầu thế kỷ 19 cũng xác định thần (cá ông) chỉ tất cả sự linh ứng “trong nước phái mạnh từ Linh Giang (tức sông Gianh, Quảng Bình) đến Hà Tiên” cơ mà thôi, “còn các biển không giống không có”. Trường đoản cú Linh Giang trở vào vốn là đất Đàng vào của chúa Nguyễn và cũng là phần đất của Champa xưa. Ngay gần đây, một trong những tài liệu cho thấy thêm phía Bắc cửa ngõ Gianh trên 10km cũng có thể có đền cúng cá ông làm việc Cảnh Dương, hoặc xa rộng tại một số trong những cửa sông của Nghệ An, thậm chí còn Thanh Hóa cũng đều có miếu cúng cá ông. Điều này cũng dễ nắm bắt vì đó là vùng khu đất gần cùng với Đàng vào hơn, nhất là sự lan tỏa càng thuận lợi khi đất nước không còn chia giảm và dân chúng hưởng ứng, vì sau thời điểm lên ngôi, vua Gia Long đã phong sắc mang đến cá ông/voi là "Nam Hải Cự Tộc Ngọc lạm Thượng Đẳng Thần" và cung cấp “tiền tuất” mai táng tương tự như phụng bái cá ông cho phần nhiều làng phát hiện cá ông lụy

Người dân tiếc thương ngóng "Ông Lụy"

Nhưng từ bỏ tục thờ thần biển khơi mà vật rất linh hóa hiện nay là cá voi của tín đồ Chăm để chuyển thành linh vật của tín đồ Việt, đi vào tâm thức và phương pháp thể hiện nay của bạn Việt đến hơn cả Việt hóa gần như hoàn toàn theo bước đi Nam tiến là cả một quá trình và vướng lại dấu ấn trên từng vùng khu đất suốt từ bỏ sông Gianh vào đến Hà Tiên. Truyền thuyết thần thoại về thần cá voi của bạn Chăm là do thân phụ Aih va, Sóng biển hóa hiện, còn theo lưu dân người việt thì sẽ là từ nghìn vạn mảnh áo cà sa của Phật Bà quan Âm nhưng thành. Phật Bà quan tiền Âm nhiều lòng từ bi hẵn là gần gũi với tâm linh người việt nam hơn vị thần Po Riyak của tín đồ Chăm mà họ chưa biết nhiều…

Do những dịch chuyển của kế hoạch sử, sự đổi khác của địa bàn cư trú, hiện nay đền bái cá ông của tín đồ Chăm còn sót lại không nhiều. Vày vậy, lịch lễ cầu hòn đảo của bạn Chăm thường niên tại thường thờ Sóng hải dương ở Mỹ Nghiệp (thị trấn Phước Dân, Ninh Thuận) hiện giờ khó có thể đại diện để nói lên quan niệm chọn lịch lễ cúng cá ông của bạn Việt cũng có thể có nét tương đồng. Thực ra, lịch lễ cúng cá ông của ngư gia cũng mỗi vị trí một khác với không phải so với miền Trung Trung bộ hay phái mạnh Trung bộ thường diễn ra trong số đông tháng nhiều mưa và bão (được đến quảng thời gian cá ông dễ dàng lụy), còn đối với các thức giấc Nam bộ thường ban đầu hoặc xong xuôi một mùa đánh bắt cá cá tôm. Có khi ngày cúng ông, Nghinh ông chỉ là ngày vạn chài xin xăm được. Nói vắt để hiểu được từ tín ngưỡng về một vị thần bảo trợ trên biển khơi mà người cần cù cầu hòn đảo mong mưa thuận gió hòa, sóng yên biển cả lặng thì người việt nam thực hiện điều ấy phải gắn thêm với một thời điểm rõ ràng mà họ phải là “nhân chứng” của thần linh.

Xem thêm: Aswang Là Gì - Ý Nghĩa Của Từ

*

Người siêng thờ thần Sóng biển-Cha Aih va, Po Riyak vào vai thành cá voi bơi lặn không tính biển. Mà lại trong đền rồng thờ cá ông của người việt là bộ khung cá voi “thấy tận mắt”, được trân trọng hotline là Ngọc cốt. Ngư dân tin rằng khi ông lụy (chết) cơ mà thân xác trôi về với làng làm sao thì làng đó lắm phúc, các may. Người trước tiên phát hiện ông lụy được chít khăn tang đỏ, xem như nhỏ trưởng của ông. Tín đồ Chăm cầu hòn đảo hầu mong muốn thần Sóng biển cả đưa lại mưa thuận gió hòa. Nghi thức trọng thể trong ngày vía ông của ngư gia Việt là đám rước cùng với kiệu Nghinh ông từ ngoại trừ biển về. Đám rước đông hàng ngàn người. Ngư dân mời ông về trong thời gian ngày vía để thổ lộ ý nguyện với lòng biết ơn hòa quyện, đính bó vào niềm phổ biến vui đầm ấm. đầy đủ ngày bái ông không khí vạn chài nhộn nhịp như trong thời gian ngày Tết. Bên trên bến, bên dưới thuyền cờ hoa lộng lẫy, thôn cá tấp nập khách hàng thập phương. Nghi thức, ý nghĩa biểu tượng chung là vậy, nhưng công việc cúng ông trong thời gian ngày vía giữa những vùng, miền cũng có rất nhiều điểm khác nhau. Ở Trung Trung Bộ fan ta hầu hết nghinh/cúng ông trong ngày vía, tuy vậy ở phái nam Bộ, cạnh bên nghi thức ấy, sau thời điểm đã rước ông về dinh/miếu là khởi thờ Tiền hiền, Hậu hiền. Lễ cúng những người dân có công lập làng trước lúc vào Chánh tế-cúng ông, là sự tri ân của người dân trên vùng đất bắt đầu khai phá, tạo ra nét riêng rẽ trong cách tô điểm các đối tượng tôn thờ cùng thứ tự công việc trong nghi thức cúng ông. Không hẳn chỉ bao gồm thế, trong nhiều ngôi đền rồng cá ông trên đất Nam cỗ còn cúng cả quan tiền Công, Thiên Y A Na, Bà Ngũ Hành, trước đền/lăng/dinh ông còn cúng tượng Phật Bà quan liêu Âm… mà miền trung bộ không làm cho như vậy. Kế bên ra, nghi tiết thờ cúng cá ông của các tỉnh Trung Bộ gồm lễ xuống biển; sống Khánh Hòa gồm tục hèm với đậm dấu vết của văn hóa truyền thống Chăm; sinh sống Bình Thuận gồm trò diễn chúng ta chèo Nghinh ông, dẫu vậy ở nam giới Bộ không có những nghi tiết này.

Sự phổ cập của tín ngưỡng thờ tự cá ông đối với các làng mạc cá nhiều năm ven đại dương không rất nhiều đã cấu thành một yếu hèn tố văn hóa truyền thống biển mà còn hỗ trợ cho yếu hèn tố đó trở nên nổi bật hơn trong văn hóa truyền thống biển của người Việt. Nghi thức Nghinh ông đã trở thành một thứ hạng thức khá phổ biến, đưa ra phối biện pháp thờ thờ của loại hình tín ngưỡng xuất hiện thêm sau nó và tạo thành những nét tương đồng trong cách thức cúng lễ của cộng đồng ngư dân. Bạn cũng có thể dễ dàng thừa nhận ra điều ấy trong nghi thức Nghinh Bà ngũ hành hay Nghinh Cô từ biển khơi vào tương tự như việc Nghinh ông bên trên biển, mặc dù Cô vốn là trinh thiếu phụ chết oan hay chỉ với một cô nàng bị rơi xuống biển khơi linh ứng báo mộng sẽ che chở cho một vạn chài. Tục bái Bà ngũ hành đã có từ khóa lâu nhưng Nghinh Bà tương tự Nghinh (cá) ông thì chỉ có ở ngư dân… vớ nhiên, “tiềm thức nông nghiệp” biểu lộ rõ rệt trong nghi lễ cầu mưa, cầu an lành vẫn được ngư dân tiến hành trong lễ cúng cá ông cạnh bên lễ mong ngư với khá nhiều điểm tương đương với nghi thức cúng đình hàng năm…

Tục thờ cúng cá ông của người Việt, từ bỏ Trung Trung cỗ vào tới nam giới Bộ, về cơ bạn dạng là giống nhau, dẫu vậy sắc thái văn hóa truyền thống địa phương, vùng miền không những thể hiện trong biện pháp xây dựng thường miếu, sự bổ sung các đối tượng người dùng thờ cúng cho nên vì vậy có các bước cúng lễ khác biệt mà còn để lại từng lốt ấn trong phần hội lễ.

Nếu như lễ là phần linh thiêng, là thời gian con bạn bày tỏ ý nguyện với lòng biết ơn, là lúc nhằm lòng người tiếp nhận giao kết niềm tin thì hội là phần vui chơi, giải trí với nhiều vận động rất đa dạng, đa dạng và phong phú diễn ra tiếp sau phần lễ, cũng có khi xen kẽ sau từng nghi thức cúng lễ. Lân cận một số một số loại hình vận động mang tính thể thao, các trò nghịch dân gian gắn liền với nghề biển cả thường được tổ chức trong ngày hội bái ông từ bỏ Trung Trung bộ vào mang lại Nam Bộ, như đua thuyền, đua thúng, đấu vật, kéo dây, trói cua, bắt vịt, đi cà kheo… thì các mô hình nghệ thuật màn trình diễn thường mang dấu tích vùng miền rõ rệt. Vùng Bình-Trị-Thiên thường tổ chức hát hò khoan-chèo cạn, trò múa bông… còn phái mạnh Trung Bộ, từ bỏ Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa cho Ninh-Bình Thuận thường tổ chức hát mồi nhử trạo cùng hát bội, trong những lúc ở nam Bộ không thể thiếu hát bội, xây chầu cùng múa lạm sư rồng… Trò diễn bạn chèo đưa ông(thực chất là nghi lễ kỷ niệm 1 năm ngày ông lụy) chỉ bao gồm từ Bình Thuận trở ra, tuy nhiên hát mồi nhử trạo lại được ngư dân Bà Rịa-Vũng Tàu (vùng khu đất Nam bộ tiếp ngay cạnh Trung Bộ) say mê chào đón như 1 phần quan trọng của ngày hội, tuy vậy lễ thờ cá ông những địa phương không giống ở Nam bộ không trình diễn mô hình nghệ thuật này. Nội dung mồi nhử trạo là 1 trong bài ca nghề nghiệp và công việc của ngư dân trên dãi đất Trung Bộ, theo khá nhiều nhà phân tích nó tất cả nét gần giống với một làn điệu dân ca Chăm. Trong khi đó hát bội với số đông tích tuồng, cốt truyện có xuất phát Trung Quốc là phần không thể không có trong hội thờ ông của ngư dân phái nam Bộ. Tín đồ ta tổ chức triển khai hát bội ngay lập tức trong khuôn viên đền thờ. Không khí ca hát mừng thần và vui chơi và giải trí giải trí trong lễ thờ cá ông của ngư dân nam Bộ bên cạnh đó hòa quyện có tác dụng một. Đó có thể là đặc thù của lễ thờ cá ông bên trên vùng đất new ít giông bão hơn…

*

​" với việc góp mặt của cá ông vẫn làm phong phú thêm đối tượng người tiêu dùng thần linh của tín đồ Việt, đặc trưng góp thêm 1 thần linh biển khơi vốn chưa những trong khối hệ thống thần linh của bạn Việt. Tục thờ tự cá ông không đều đã bổ sung và tạo thành sắc thái bắt đầu mà còn là mốc đánh dấu bước phát triển trong khối hệ thống tín ngưỡng dân gian của bạn Việt. Quá trình đó như một dòng chảy trường đoản cú Trung Trung bộ vào đến Nam bộ và tất cả mối quan tiền hệ nghiêm ngặt với tiến trình cải cách và phát triển lịch sử, văn hóa truyền thống của vùng đất này. Trong sự cải cách và phát triển liền mạch đó, tục phụng dưỡng cá ông cũng để lại mọi nét riêng trên từng vùng đất, làm cho sự thống nhất trong nhiều dạng, đóng góp thêm phần định hình sệt trưng văn hóa vùng khu đất “mớ i”.

Xem thêm: Hướng Dẫn Cách Cài Đặt Win 10 Không Cần Usb Mới Nhất 2021, Cài Win 10 Từ Ổ Cứng Mà Không Cần Usb

Việc nghiên cứu xuất phát tục thờ tự cá ông với đặt nó vào tiến trình lịch sử hào hùng Nam tiến của người việt để đánh giá giai đoạn trở nên tân tiến trước đó và trong tương lai của tín ngưỡng dân gian người việt nam cũng là một trong những cách tiếp cận để dìm diện đặc điểm tín ngưỡng dân gian trước và sau khoản thời gian người việt nam tiến tương tự như đặc điểm tín ngưỡng dân gian hai miền Trong-Ngoài.

Ngày nay, tục thờ tự cá ông gồm vai trò, vị trí quan trọng trong cuộc sống văn hóa, tinh thần và chổ chính giữa linh của ngư dân ven biển. Liên hoan tiệc tùng Nghinh ông là một chuyển động văn hóa/tín ngưỡng thu hút những ngư dân cùng khách du lịch. Sự cải tiến và phát triển của tín ngưỡng này mang lại thời văn minh càng tỏ ra tương xứng với nhu cầu bảo đảm môi trường sinh thái, động vật nguy cấp… trong những lúc nhiều giang sơn tiên tiến vẫn tìm biện pháp săn cá voi thì các người dân chài Việt Nam đã bảo đảm an toàn loại động vật nguy cấp đó theo phong cách của mình, một cách đảm bảo rất văn hóa…